રક્તપિત્ત

રક્તપિત્ત, હેન્સેન્સના રોગ (એચડી-HD) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક લાંબા ગળાનો ચેપી રોગ છે જે માઈકોબેક્ટેરિયમ (માયકોબેક્ટેરિયમ લેપ્રે) ના કારણોને લીધે થાય છે.તે રસોળી અથવા સ્નાયુંઓમાં બહોળાં પ્રમાણમાં ફેલાઈને ચામડી અને સ્નાયુંઓમાં બળતરાં સાથે પરેશાન કરે છે જે લકવો,સ્નાયુંઓમાં ખામી અને વિકૃતિ ઉત્પાદન જેવી બિમારીઓમાં વર્ગીકૃત થયેલ છે તેને હેન્સેન્સના રોગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.આ ચેપ બેક્ટેરિયા માયકોબેક્ટેરિયમ લેપ્રે અને માયકો બેક્ટેરિયમ લેપ્રોમેટોસીસના કારણે થાય છેતે મુખ્યત્વે પરિધીય ચેતાતંતુઓ અને ઉપરના શ્વસનતંત્ર માર્ગની નળીઓમાં આવતાં ગ્રેન્યુલોમેટોસથી બિમારી છે,તે ચામડીઓમાં બાહ્ય ઈજાના નિશાનની શરૂઆત દર્શાવે છે.જો અધવચ્ચે સારવાર છોડી દેવામાં આવે તો રક્તપિત્ત વધુ ફેલાઈ શકે છે જે ચામડી,સ્નાયુંઓ,હાડકાં અને આંખોને નુકસાન કરી શકે છે.

(i)            તબીબી અધિકારી માટે મેન્યુઅલ તાલીમ

(ii)           વિકલાંગતા નિવારણ અને તબીબી પુનર્વસન

સંદર્ભો:www.cdc.gov
www.who.int
Treatment regime by WHO
Global situation
Leprosy eradication programme in India

રોગના લક્ષણો નીચે પ્રમાણે છે :

  • ચામડી પર જખ્મો કે ઝાંખપ/વિકૃતિ થઈ શકે છે  
  • ચામડીમાં વધારો થાય છે
  • ચામડીના અસરગ્રસ્ત ભાગમાં શુષ્કતા આવી જવી 
  • અતિશય પીડા થવી
  • સ્નાયુઓમાં નબળાઈ આવે કે પક્ષાઘાત થવો (ખાસ કરીને હાથો અને પગમાં)
  • આંખોમાં મુશ્કેલી આવવી જે અંધત્વ તરફ લઈ જાય છે
  • ચેતાકોષોમાં વધારો થવો (જે ખાસ કરીને વ્યક્તિઓમાં કોણી અને ઘુટણોમાં જોવા મળે છે)
  • નાક ભરાઈ જવુ
  • પગમાં ફોડલો પડવો
  •  સંદર્ભwww.cdc.gov

માઈકોબેક્ટેરિયમ લેપ્રે અને માઈકોબેક્ટેરિયમ લેપ્રોમેટોસિસ એ રક્તપિત્તને પ્રોત્સાહન આપતા મદદગારો છે. માઈકોબેક્ટેરિયમ એક વ્યક્તિમાંથી બીજા વ્યક્તિમાં ફેલાય છે. આ બિમારી ત્યારે થય્ક હે જયારે કોઈ બીમારી વખતે ઉધરસ આવે કે છીંક આવે. તે હવા દ્વારા પણ પાણીના ટીપાં પડી શકે છે. જો અન્ય કોઈ પણ પ્રકારે નાક માંથી પ્રવાહી વહેતું હોય તો (જે સ્ત્રાવના નામથી ઓળખવામાં આવે છે) તે બેક્ટેરિયાના સંપર્કના લીધે ગંદુ થઈ શકે છે.

જોખમી પરિબળો: ગરીબી વાળા સ્થાનિક વિસ્તારોમાં રહેવાં વાળા લોકોમાં આ સ્થિતિ જોવા મળે છે જેમ કે :

  • અપૂરતી પથારી
  • પ્રદુષિત પાણી  
  • ખોરાક કે અન્ય બિમારીઓ વખતે રોગપ્રતિરક્ષા માટે અપૂરતી સમજુતી કરવી 

 સંદર્ભ : www.cdc.gov 

રક્તપિત્તના નિદાન માટે સૌથી સામાન્ય બાબતો તબીબી ચિન્હો અને લક્ષણો પર આધારિત છે.

 લેપ્રોમીન ટેસ્ટ:

  • પોઝીટીવ સ્ક્રીન સ્મીઅર્સ
  • જાડી નસો વગર પણ રક્તપિત્ત સાથે ચામડીમાં સતત વધતી જતી અસંગતતા અને ખામીઓમાં વધારો જોવા મળે

જો રક્તપિત્ત બાબતે શંકા હોય તો તે/તેનીએ ડોક્ટર પાસે જઈને નિદાન અને સારવાર કરાવી લેવી જોઈએ.

સંદર્ભwww.who.int

લેપ્રોસ્ટેટીકની સંખ્યાના આધારે સારવાર કરવામાં આવે છે.ડબલ્યુંએચઓ (WHO) દ્વારા મલ્ટી ડ્રગ્સ થેરાપી કરવાનું કહેવામાં આવ્યું.

મલ્ટીબેસીલીરી (એમબી) રક્તપિત્ત વૃધ્ધો માટે માનક ભોજન છે :

  • રીફેમ્પિસિન: મહિનામાં એક વાર ૬૦૦ મિલીગ્રામ લેવું:૧૦૦ દૈનિક મિલીગ્રામ
  • ફલોપાઝીમીન: રોજ ૫૦ મિલીગ્રામ અને ૩૦૦ મિલીગ્રામ મહિનામાં લેવી

    સમયગાળો= ૧૨ મહિના 

પૌસીબીસીલીરી (પીબી) રક્તપિત્ત : રક્તપિત્ત વૃધ્ધો માટે માનક ભોજન છે :

  • રીફેમ્પિસિન: ૬૦૦ મિલીગ્રામ એક મહિના માટે
  • ડીસ્પોન:દરરોજ ૧૦૦ મિલીગ્રામ

સમયગાળો = છ મહિના

સીંગલ સ્ક્રીન લેશન પસીબીસીલીરી રક્તપિત્ત: વૃધ્ધો માટે રક્તપિત્તનો સિંગલ ડોઝ આ પ્રમાણે છે : 

  • રીફેમ્પિસિન:૬૦૦ મિલીગ્રામ
  • ઓફલોસિન:૪૦૦ મિલીગ્રામ
  • મિનોસાઈક્લીન:૧૦૦ મિલીગ્રામ

જો રક્તપિત્તની શંકા છે.તેને/તેણીનું નિદાન અને સારવાર માટે ડોક્ટર પાસે જવું જોઈએ.

સંદર્ભો: www.cdc.gov

www.who.int

બીસીજી રસી ક્ષયરોગ ઉપરાંત રક્તપિત્ત સામે પણ રક્ષણ આપવામાં મદદ કરે છે.આ રસીનો ડોઝ અંદાજીત ૨૫ % થી વધુ સારી રીતે કામ આપવામાં અસરકારક થઈ શકે છે.હજુ પણ વધુ અસરકારક રસીનો વિકાસ થવાનું શરૂ છે    

  • PUBLISHED DATE : Apr 29, 2016
  • PUBLISHED BY : Zahid
  • CREATED / VALIDATED BY : Jitendra Makwana
  • LAST UPDATED ON : Apr 29, 2016

Discussion

Write your comments

This question is for preventing automated spam submissions
The content on this page has been supervised by the Nodal Officer, Project Director and Assistant Director (Medical) of Centre for Health Informatics. Relevant references are cited on each page.